> Filmssss

Quatre jours à Ocoee

Que l"action dure quatre jours et se déroule dans une station balnéaire de Floride, il faudra le croire : c"est dans un atelier sans lumière du jour, hors du temps et du monde, que sont filmés sept ou huit travailleurs et leurs relations amicales et professionnelles. Ici, l"atelier est un studio et les deux objets manufacturés, produits en parallèle, seront un disque et un film. S"y affairent : un ingénieur du son, un producteur, le pianiste Tony Hymas, le saxophoniste Sam Rivers, une cadreuse, un perchman et la cinéaste Pascale Ferran ("Petits arrangements avec les morts"). Faisant fi d"une triple méconnaissance (du jazz, de l"anglais, du documentaire), refusant voix off et interviews, les deux femmes avec leur deux lourdingues caméras obsolètes captent avec une finesse extra-ordinaire les ondes, tant positives que négatives, qui passent entre deux musiciens "séparés par l"image quand ils jouent, réunis dans l"image quand ils se réécoutent" (d"après J-L Comolli)

09.04 > 18:00
Magic Sun

Filmé en 1966 sur le toit et dans les entrailles du QG new-yorkais de Sun Ra et de son Arkestra par le compositeur minimaliste américain Phill Niblock, le court métrage associe une "bande-image" de gros plans solarisés (hommage étymologique au Dieu Soleil ?) montés dans la caméra et une bande-son très frénétique. Diadèmes, tiares, bijoux, instruments, mains, taches : les gros plans sont ici poussés tellement loin qu"ils confinent à la macrophotographie et que, par le crescendo dans l"abstraction, ils privilégient une jouissance sensorielle du mystère de Mister Ra plutôt que toute tentative de documentation cartésienne du rituel. A l"époque, le film était souvent projeté lors des concerts du groupeŠ

09.04 > 22:00 + 16.04 > 22:00 + 25.04 > 22:00
Mystery Mr. Ra

Tout au long de ce film, Franck Cassenti court pour attraper le mythe de Sun Ra soleil pendant que Ra lui délivre des transes multi-orgasmiques sur scène autour de son thème fétiche du moment : Nuclear War ! Invocations et prières bourrées de dorures angéliques et de capes de super héros. Faut pas sous-estimer Sun Ra et son Arkestra dans les Œ80, ça pétait des flammes cosmiquesŠ Ce film nous offre des interviews d"une longueur inhabituelle avec Herman "Sonny" Blount et en bonus un interlude avec monsieur Archie Shepp de passage à Paris. "Nuclear war, it"s a motherfucker/ If they push that button, your ass gotta go"

09.04 > 22:00
Denis A. Charles, an Interrupted Conversation

Ce qui est clair avec Denis A. Charles, c"est que c"est bon de le voir jouer, quasiment assis sur sa caisse claire. Il joue totalement en dehors de l"excès, l"air de rien, mais ses coups tamponnent pas possible, précis et hypnotiques. Bref c"est un grand batteur avec une sacrée personnalité. La question est : pourquoi est-il si peu connu ? Parce qu"à entendre Steve Lacy, Archie Shepp ou encore Frank Lowe dans ce documentaire, ce gars c"était de la balle rythmique ! Il est peut-être passé à côté de quelque chose dans les Œ60-"70 quand beaucoup de musiciens free noirs americains sont venus en Europe, où ils avaient plus de reconnaisance et de thunes que s"ils restaient plantés aux U.S.A. Jeter dans l"eau des petits, des gros cailloux, des vélos ou des chaussures avec nos corps composés de 75% d"eau, cela donnerait d"aussi belles formes
que le duo de Denis avec Susie Ibarra visible dans ce documentaire.

10.04 > 18:00 + 16.04 > 18:00
Off the Road

A part le piano, la contrebasse est à priori le plus "intransportable" des instruments clés du jazz. Si le nomadisme du contrebassiste a déjà donné de belles photos (William Parker photographié par Jacques Bisceglia arrivant chargé comme un baudet dans un festival ou Peter Kowald capturé par Nicole Aders trimbalant sa contrebasse en vélo), il vient aussi de générer un émouvant "road movie" musical. De mars à mai 2000, Laurence Petit-Jouvet a suivi de près Peter Kowald réalisant son rêve d"adolescent allemand des fifties : sillonner les Etats-Unis de Nashville à New York, de New Orleans à San Francisco à la recherche des sources de son art : la musique noire américaine. Même si un film ne peut donner qu"une image parcellaire d"une telle expédition, la cinéaste excelle dans la captation sensible de moments d"émotion et de rencontre, tant sur scène (aux côtés e.a. d"Hamid Drake, William Parker ou Fred Anderson... ) qu"au milieu de la réalité sociale des USA, dans un lieu d"accueil pour laissés pour compte, dans un centre d"archivage de la culture indienne ou aux cotés de blacks californiens luttant contre la "gentryfication" de leurs quartiersŠ

10.04 > 20:00 + 22.04 > 20:00
Rising Tones Cross

Double portrait de New-York et du "New Jazz" au milieu des années Œ80, ce film n"est clairement pas un reportage TV. Tourné en pellicule, il s"offre surtout, 110 minutes durant, le temps d"une réelle écoute. Une écoute de la parole dans les interviews avec le saxophoniste autodidacte Charles Gayle, le contrebassiste activiste William Parker et Peter Kowald, dont Ebba Jahn présente ici la version sédentaire de la recherche des "roots" (afro)américaines de sa musique. Trois voix pour aborder l"économie d"une musique, pour dire la (sur)vie de musiciens jamais riches, souvent pauvres, parfois obligés de taxer les amis, de faire la manche ou de fouiller les poubellesŠL"écoute de la musique aussi, avec de longs extraits d"une dizaine de concerts, une quarantaine de grands musiciens en action (v. ci-contre), culminant dans les performances de trois grands ensembles regroupés autour de William Parker, de Don Cherry et de Peter Brötzmann.

10.04 > 22:00
Ambitus Cecil Taylor à Paris

"Dring !!!! Allo monsieur Ferrari ! Oui, bonjour. Nous cherchons désespérement votre film "Ambitus" pour un festival au Cinéma Nova à Bruxelles. Ah bon ! Vous ne l"avez jamais revu depuis sa réalisation en 1968 ?"
Cette conversation avec Luc Ferrari , nous a encore plus boostéŠOn retrouve ce film, promis ! Mais où est passé ce sacré film, nos amis américains le cherchent aussi et tout s"embrouilleŠPlusieurs titres : "Ambitus" ? "Cecil Taylor à Paris" ? "Cecil Taylor ou la découverte du free jazz" ? Et puis - enchantement - on le retrouveŠSimplement pas à la bonne place, tout comme son auteur : Luc Ferrari, compositeur décalé qui bouscule les certitudes et culbute les interdits musicaux avec humour, intimité et sensualité. Ce qui irritera les gardiens de la musique "sérieuse"Š Un film pas à sa placeŠ Un auteur qui ne tient pas en place et Cecil Taylor, pianiste génial, poète, créateurs de flux sonores infinis, maître-physiologique des rythmes, danseur, magicien et mangeur de pamplemousses. Ce film produit par Pierre Schaeffer pour la série "Les grandes répétitions" nous montre Cecil Taylor avec son quatuor, dans un hôtel particulier donnant sur la place des Vosges à Paris. L"homme-rythme-fabuleux y parle aussi de ses conceptions musicales et de l"importance qu"il accorde à l"improvisationŠ Des rencontres inespérées, Cecil et Luc, nous et "Ambitus", Luc et nousŠ

En présence de Luc Ferrari, qui redécouvrira son film avec nous et nous parlera des rapports de sa musique avec le free Jazz.

+ BONUS !!
 » 11.04 » Sound
 » 24.04 » Karel Appel, componist

11.04 > 18:00 + 24.04 > 18:00
Sound Roland Kirk + John Cage

Bien que Rahsaan Roland Kirk et John Cage ne se rencontrent physiquement à aucun moment du film, ces deux iconoclastes musiciens partagent une même vision des possibilités quasi illimitées de leur art.
Kirk joue trois saxes en même temps, intègre des enregistrements de chants d"oiseaux, passe à la flûte, distille ses sifflements au public qu"il encourage à l"accompagner "in the key of W, please". Cage, de son côté, s"active aux préparatifs d"une ¦uvre musicale pour bicyclette, avec David Tudor et Merce Cuningham. Il entre en contact avec la musique de Kirk dans une chambre d"écho, pour conclure ses interrogations sur le son du silence dans un de ses lieux favoris : une chambre sans écho, d"où semble sourdre le tumulte de notre système nerveux en activité.

>> 11/04 (18:00) avec "Ambitus"
>> 17/04 (20:00) + bonus "Karel Appel, Componist" & "The Ornette Coleman Trio"

11.04 > 18:00 + 17.04 > 20:00
Karel Appel, componist lange versie

"Quand je travaille, il me faut aussi du bruit, du jazz, des cris" (Karel Appel). En 1961, le peintre CoBrA enregistre la bande-son pour un documentaire que lui consacre Jan Vrijman. Un autre cinéaste, le photographe Ed van der Elsken, filme une musique en train de naître. Appel
triture un orgue électrique, agresse une batterie, hurle dans les micros,
déclame un poème visionnaire puis maltraite les potentiomètres, balafre la bande magnétique. S"il n"est pas vraiment question ici de free jazz, on est bel et bien confronté à un exemple radical de musique brute et éruptive, émergeant quelque part au sein d"une généalogie cachée qui va de Schwitters et des dadaïstes des années vingt aux Boredoms des années nonante. A l"époque, la musique sortit en disque vinyle ultra limité sous le nom de "Musique barbare" : tout un programme !

17.04 > 20:00 + 24.04 > 18:00
Appunti per un orestiade africana

Sans conteste LE film emblématique et le moment fort de notre programmation. Tourné en 1969, ce "Carnet de notes pour une Orestie africaine" est un objet cinématographique étonnant, à la fois fiction, documentaire et expérimental, bout d"essai et "work in progress". Un film sur un projet de film : repérer des lieux et des personnes, qui serviraient de décor et d"acteurs à une adaptation dans l"Afrique contemporaine de la tragédie d"Eschyle. Ce repérage est commenté par Pasolini lui-même en voix off, qui nous dit pourquoi il est pertinent d"adapter cette pièce cruciale de l"histoire de notre culture dans une Afrique fort peu exotique qui accéde à l"indépendance politique (sans faire l"économie des luttes intestines, comme on le constate avec les images documentaires des massacres au Biafra). Pasolini, dira de lui son compatriote Moravia, "sent l"Afrique noire avec la même sympathie poétique que celle avec laquelle il avait en son temps abordé le sous-prolétariat romain". Son propos est interrompu par deux moments d"une grande liberté narrative : d"abord par l"intervention, à Rome, d"étudiants africains qui visionnent et surtout commentent à leur tour ces notes filmées, ensuite par une séquence purement musicale, du grand saxophoniste argentin de free-jazz, Gato Barbieri, moment où "le cinéma laisse le champ libre à la musique, comme rarement il aura cédé devant plus fort que lui" (Jean-Louis Comolli).

+ BONUS !!!
 » 11/04 » Monangambee
 » 24/04 » AFRIQUE 50

11.04 > 20:00 + 24.04 > 22:00
Monangambee

Genet disait d"elle : "C"est une guerrière !". Cinéaste-griot venue du théâtre, c"est avec une caméra, alors que la guerre au Viêt-nam occupait tous les esprits, qu"elle donna une visibilité aux guerres de décoloni-sation africaines : Angola, Guinée Bissau, Guinée Française, Cap Vert... Son court métrage "Monangambee" aborde la torture par l"armée portugaise d"un sympathisant de la résistance angolaise. En fin de montage, Sarah Maldoror aborda les membres de l"Art Ensemble of Chicago à la fin d"un concert parisien et leur proposa de sonoriser son film. Le lendemain ils visionnèrent le film, furent convaincus et, dans la foulée, enregistrèrent leur première bande-son. Gratuitement. Comme évidence d"une solidarité afro-américaine.

En présence de Sarah Maldoror.

(bonus de Appunti per un orestiade africana)

11.04 > 20:00
Het witte kasteel

Depuis toujours, le courant passe entre l"¦il lucide de Johan et ses oreilles (free) jazz ! Non seulement ses collaborations-amitiés avec Breuker, Shepp, TchicaiŠ Non seulement ses musiques de films ou ses sujets ("Big Ben" sur Webster) mais c"est tout son système cinéma qui est travaillé par ses oreillesŠ L"impro-visation est indissociable de son écritureŠ Décadrage sismique, déstabilisation du spectateur, contrepoints et rythmeŠDans ce film, van der Keuken fait s"entrechoquer et superpose : une île espagnole devenue la proie de l"industrie touristique, un centre social dans le ghetto de Columbus, Ohio, et deux usines aux Pays-Bas, dont l"une occupée par les ouvriersŠ Le tout englobé par un montage dervish-tourneur autour de la Forteresse Blanche !

+ BONUS !!
 » Lettre à mon ami Pol Cède

11.04 > 22:00
Lettre à mon ami Pol Cèbe

"La plus vertigineuse bande-son de toute l"histoire du cinéma" écrit Jean-Louis -Free Jazz/Black Power- Comolli. Un objet cinématographique non identifié prend son envol sur l"autoroute ! Entièrement filmé dans l"habitacle d"une auto au cours d"un voyage nocturne de Besançon à Lille un moment unique de cinéma improvisé : feu d"artifice, flash politico-poétiques par un collectif unique en son genre qui rassemblent des ouvriers et des techniciens de l"industrie cinématographique.

 » bonus de "Het witte kasteel" (11/04) & "Lucebert, tijd en afscheid" (16/04)

11.04 > 22:00 + 16.04 > 20:00
Big Ben Ben Wesbter

Le monde de Ben Webster est le monde du c¦ur, plein de tendresse et d"angoisse. Ben Webster, roi du saxophone ténor, était un homme à la fois généreux et fort, parfois violent, qui vivait le plus souvent en état de conflit avec lui-même ou avec le monde qui l"entourait. Le très beau portrait que Van der Keuken a réalisé du saxophoniste nous fait voir un homme qui apparemment se sent comme chez lui à Amsterdam (on l"entend même répondre en néerlandais à sa logeuse). Joyeusement chaotique, ce portrait en musique nous entraîne dans les rues de la cité aux côtés de Big Ben et reflète les qualités qui ont fait de lui l"un des sax ténor les plus respectés, à savoir la mélancolie, l"abandon aux longues phrases musicales et la belle noirceur du son.

15.04 > 20:00
Mingus

Contrebasse et contrepoids. Mingus. Personnalité incoutournable du "jazz" qu"il n"aime pas nommer ainsi. Pour lui, cette musique est tout sauf vulgaire : elle est fragile et puissante à la fois. Ce portrait est taillé à la mesure du musicien. Entre extraits de musique jouée dans un micro-club et des séquences "home made", chez lui, dans un bazar monstre, Mingus s"impose. Il nous raconte, la pipe à la bouche, l"accent retors, ce qui l"éprouve, notamment l"expulsion de son logement. L"apparition de sa compagne et la discrète présence de sa fille achèvent de peindre un fragment d"univers en soi.

15.04 > 20:00
Lucebert, tijd en afscheid

Lucebert, peut-être le plus important poète néerlandais et peintre lié au collectif d"avant-garde Cobra, a exercé une profonde influence sur van der Keuken. Le premier des trois films qu"il lui a consacré marque le début d"une collaboration, appelée à se prolonger, avec le saxophoniste
(et chef d"orchestre) libertaire Willem Breuker. "Je l"ai rencontré à l"occasion d"un vernissage du batteur-graphiste Han Bennink, où il se produisait avec le trompettiste Ted Curson. Je lui ai proposé de composer la BO de mon film Lucebert, et nous n"avons plus cessé de travailler ensemble jusqu"en 1994" (VdK). Portrait de Lucebert donc, ce film en trois temps 1962, 1966 (pulsés par un montage free de chez free) et 1994 (ou comment célébrer la mort du poète en courant vers un lit !).

+BONUS !!
 » Lettre à mon ami Pol Cède

16.04 > 20:00
Noi insistiamo suite per la liberta subito

Montage de photographies retraçant l"histoire des luttes émancipatrices afro-américaines, le film est articulé sur l"enregistrement du célèbre "We Insist ! Freedom Now Suite" que Max Roach a composé à partir d"un poème d"Oscar Brown Jr, interprété par Abbey Lincoln et accompagné par le saxophone de Coleman Hawkins.

16.04 > 22:00 + 25.04 > 22:00
New York Eye and Ear Control

En basket on appelle ça une "dream team". La musique du second film du futur réalisateur de "Wavelength" et "La région centrale" réunit Albert Ayler, Don Cherry, Jon Tchicai, Roswell Rudd, Gary Peacock et Sunny Murray !! Via le disque sorti sur le cultissime label free jazz et free folk ESP, cette bande-son fut longtemps mieux connue que le film. Le cinéaste ­ et pianiste - Michael Snow joue sur le décalage entre le rugissement du son et le déroulement paisible des images. La "Walking woman", silhouette à l"échelle 1:1 d"une femme, tantôt noire, tantôt blanche, figure clé du travail de l"artiste à l"époque et titre d"un morceau de Paul Bley déambule dans New York. Ancêtre involontaire des grapheurs et taggeurs à venir, Snow joue de la répétition d"un signe dans la ville, interrogeant les liens entre l"individu et la collectivité, entre la singularité et l"anonymatŠ

16.04 > 22:00 + 25.04 > 22:00
Drei Brötzmannfilme

Trois courts métrages rares, tournés en 1963-64 par le plasticien Manfred Montwé en 8mm puis retravaillés récemment image par image. Décalage radical assumé par le cinéaste : deux de ces trois films a priori musicaux sont laissés muets. Les expectorations d"énergie vitale ne passent plus par notre ouïe mais par notre regard assailli d"une prolifération de taches comme autant de doubles croches projetées sur nos rétines. Le troisième film documente un happening Fluxus à Amsterdam en 1964.

16.04 > 22:00 + 22.04 > 22:00
The Ornette Coleman Trio

Impossible de parler du free jazz en faisant l"impasse sur un de ses plus importants fondateurs. En 1966, Ornette Coleman est à Paris pour écrire et enregistrer la BO d"un projet du Living Theater intitulé "Who"s Crazy ?" Dick Fontaine capte les trois journées de cette performance
d"anthologie, qui a réuni, autour d"Ornette, Charles Moffett aux percussions et David Izenzon à la basse. "C"est une des meilleures performances de jazz filmées que j"ai jamais vue" (Martin Williams, Jazz Times).

En présence de Dick Fontaine

+ BONUS !!!
 » Sound
 » Karel Appel, componist

17.04 > 20:00
Public Housing

Au coeur du dispositif, la banlieue sud de Chicago et les locataires des logements sociaux de la cité Ida B. Wells (célèbre militante des questions raciale et sociale). Chicago, un des foyers du free, matrice de l"A.A.C.M. et de l"Art Ensemble of ChicagoŠ Puis - d"une génération à l"autre, les conditions des afro-américains se dégradent mais la pulsation réapparait sous d"autres atours - un des creusets de la techno-house. Chez Wiseman, la puissance de la parole et des gestes prime : aucune représentation spectaculaire ou misérable des drames qui se jouent, mais leur simple sugestion suffit (la gêne des policiers accompagnant un vieil homme expulsé pour insalubrité). De là, les multiples formes de résistances et d"engagements répondent manifestement à la résignation, à l"impuissance (la ténacité de la présidente du comité des habitants à reloger une jeune fille bientôt mère). La dernière séquence présente la subtilité d"un documentaire réussi, la réalité n"est ni noire, ni blanche : la cruauté des conditions d"existence est complice de la reconnaissance des humains par leur pairs.

18.04 > 20:00
Afrique 50

Documentaire semi-clandestin, tourné illégalement en 1949, interdit d"écran pour n"avoir pas respecté les desiderata de son commanditaire (tourner un film sur la vie du paysannat africain), "Afrique 50" n"a jamais obtenu de visa d"exploitation et, pire même, valut un an de prison ferme à son auteur. Considéré comme le premier film anticolonialiste, il porte une charge virulente contre le système colonial français, dénonçant les opérations de répression contre le mouvement de libération africain.

(bonus de Appunti per un orestiade africana)

24.04 > 22:00
Atelier Graphoui

Comment tenter de répondre à la question suivante : Mais que font les Ateliers Graphoui ici ? Euuhhh, mmhhŠ Le travail d’Aline Moens (qui n’a jamais déclaré sa passion pour le freeŠ ) au sein des Ateliers Graphoui est un extraordinnaire mélange d’improvisation-écriture et d’expression politique sur notre monde (colons/colonisés, exploiteurs/
exploités, intégrés/désintégrés)Š C’est là, entre les deux, que quelque chose se joue. Plus que tout, c’est la mise en place de dispositifs qui permettent une expérience ouverte, la croyance qu’il peut toujours se passer quelque chose, qu’il faut toujours être aux aguets pour capter les flux de vies, qui sont radicalement politiques. A coup d’inventivité et d’Energie-Aline, les enfants soi-disant défavorisés ne se laisseront pas enfermer dans le déterminisme qu’on leur prépare. On a dit qu’avec Albert Ayler le jazz retombe en enfance. Ici, c’est le cinéma tout entier qui retombe en enfance !
En présence d’Aline Moens + Première de "Corps d’Univers", une collaboration avec des musiciens jazz + compilation de films.

25.04 > 18:00
Archie Shepp chez les Touaregs

Cerise sur le gâteau ! Ce petit film que nous avons traqué partoutŠ En 1969, le Festival panafricain d"Alger accueille ses petits-fils afro-américains, enragés de la "fire music"Š
Ce voyage est vécu, par tous ces musiciens, comme un retour mythique vers l"Afrique Mère ! "WE HAVE CAME BACK ! JAZZ, JAZZ IS AFRICAN MUSIC"Š On ne sait pas grand-chose de ce filmŠ Mais grâce à la splendide pochette du disque Byg-Actuel : "Archie Shepp Live at Panafrican Festival" qui nous montre Shepp devant la mosquée Ketchoua en train de jouer du sax avec des musiciens touaregsŠ on peut commencer à rêver des plans réalisés par ce membre du Groupe Medved-kine pour ce filmŠ Inch"Allah...

25.04 > 20:00
Quatre jours à Ocoee

We zullen het maar moeten geloven dat het gebeuren zich werkelijk afspeelt in een badstad in Florida, en dat over vier dagen gespreid... Een groepje bedrijvige lieden, aangevuld met collega"s en vrienden, bevindt zich in een atelier waar het daglicht niet doordringt. Het blijkt een soort studio te zijn waar tegelijkertijd een plaat én een film worden opgenomen. Zijn van de partij : een geluidstechnicus, een producer, de pianist Tony Hymas, de saxofonist Sam Rivers, een cameravrouw, een microfonist en de cineaste Pascale Ferran. Het kon Ferran geen zier schelen dat ze niet vertrouwd was met het maken van documentaires. Tekenend hiervoor was dat ze komaf maakte met de traditionele elementen van het genre (gebruik van off-screen stem, interviews...). Ze wist bovendien niets af van jazz en kende zelfs geen Engels ! En tóch : met hun oubollige zware camera"s wisten de beide dames een ongelooflijk trefzeker sfeerbeeld vast te leggen. De intensiteit tussen de twee muzikanten -die soms ook scherpe kantjes vertoont- is haast tastbaar. Ze verschijnen apart in beeld wanneer ze spelen en je ziet ze samen bij het herbeluisteren van hun opnames.

09.04 > 18:00
Magic Sun

Gefilmd in 1966 op het dak en in het hart van de New Yorkse QG van Sun Ra en zijn Arkestra door de Amerikaanse minimalistische componist Phil Niblock. Met sterk belichte close-ups (misschien wel een etymologische hommage aan de Zonnegod ?) verenigt de kortfilm een "beeldband" met de uitzinnige "geluidsband" van de groep. Kronen, diademen, juwelen, instrumenten, handen,... De close-ups zijn dermate doorgedreven dat we kunnen spreken van macrofotografie. Door de extreme abstractie geeft de film veeleer het zintuiglijke genot van het mysterie van Mister Ra weer dan dat er gepoogd wordt het gebeuren in een documentaire vast te leggen. Destijds werd de film geregeld geprojecteerd tijdens de concerten van de groep.

09.04 > 22:00 + 16.04 > 22:00 + 25.04 > 22:00
Mystery Mr. Ra

Tijdens de hele film tracht Franck Cassenti de mythische Sun Ra (zon !) te vatten terwijl deze Cassenti van de ene trance in de andere brengt en dat rond zijn ultieme fetish song : Nuclear War ! Aanroepingen, gebeden, vol vergulde engelenfiguren en de mantels van de Superhelden. Sun Ra en zijn Arkestra mochten in de jaren "80 zeker niet onderschat worden ! De kosmische spetters vlogen eraf ! Deze film toont ons interviews van ongewone lengte met Herman ŒSonny" Blount en daarbovenop met mijinheer Archie Shepp, op doortocht in Parijs. "Nuclear war, it"s a motherfucker/If they push that button, your ass gotta go"

09.04 > 22:00
Denis A. Charles, an Interrupted Conversation

Het is heerlijk om Denis A. Charles te zien spelen. Laconiek op zijn lichte kist gezeten, speelt hij zonder overdrijving, alsof het niets is. Maar zijn spel is precies, het hypnotiseert,
beklijft en het komt hard aan. Hij is een groot drummer met een sacrale persoonlijkheid. De vraag is : waarom is hij zo weinig bekend ? Nochtans, aldus Steve Lacy, Archie Shepp en Frank Lowe in deze documentaire, is deze kerel is het ritme zelf ! Daar waar in de jaren "60-"70 veel zwarte Amerikaanse free muzikanten naar Europa kwamen, waar ze meer erkenning kregen dan in de VSA, ging dit aan Charles voorbij. Met ons lichaam, dat voor 75% uit water be-staat, stenen en steentjes, fietsen en schoenen in het water gooien, dat geeft een mooi geluid ! Denis en Susie Ibaraa leveren het bewijs in deze documentaire !

10.04 > 18:00 + 16.04 > 18:00
Off the Road

Afgezien van de piano, is de contrabas allicht één van de minst transporteerbare basisinstrumenten van de jazz. Nomadische contrabassisten hebben dan ook al heel wat fraaie foto"s opgeleverd : William Parker die geladen als een ezeltje op een festival aankomt, vastgelegd door Jacques Bisceglia ; of Peter Kowald, gefotografeerd door Nicole Aders, wanneer hij zijn contrabas meezeult op de fiets. Laurence Petit Jouvet heeft van het onderwerp een aangrijpende "road movie" musical gemaakt. Van maart tot mei 2000 volgde zij Peter Kowald van nabij terwijl die zijn jongerendroom sinds de jaren vijftig realiseerde : de Verenigde Staten doorkruisen van Nashville tot New York en van New Orleans tot San Fransisco op zoek naar de bronnen van zijn kunst : de zwarte Noord-Amerikaanse muziek. Ook al kan een film niet meer tonen dan enkele fragmenten van een dergelijke expeditie, blinkt de cineaste uit in het registreren van gevoelige emotionele momenten en van ontmoetingen : op het podium (naast o.a. Hamid Drake, William Parker en Fred Anderson), dan weer in het midden van de sociale realiteit van de Verenigde Staten, in een archiefcentrum van de indiaanse cultuur en aan de zijde van Californische zwarten die strijden tegen de "gentrification" van hun wijken.

10.04 > 20:00 + 22.04 > 20:00
Rising Tones Cross

Muziek & Woord komen ruim aan bod in dit dubbelportret van de stad New York en de "New Jazz" rond 1985. Als heuse film geconcipieerd en niet als televisiereportage, laat deze prent een drietal musici uitgebreid aan het woord : de saxofonist-autodidact Charles Gayle, de contrabassist-activist William Parker en Peter Kowald, van wie Ebba Jahn hier de "sedentaire" versie presenteert van diens zoektocht naar Afro-Amerikaanse wortels in zijn muziek. Alle drie schetsen ze een (vaak schrijnend) beeld van de socio-economische structuur waarbinnen de artiest tracht te overleven.
En dan is er natuurlijk ook de muziek. We krijgen lange fragmenten te horen uit een tiental concerten. Een veertigtal grote namen passeert de revue (zie hiernaast), met als hoogtepunt de optredens van de drie gerenommeerde groepen rond resp. William Parker, Don Cherry en Peter Brötzmann.

10.04 > 22:00
Ambitus Cecil Taylor à Paris

« Dring ! Hallo, Mijnheer Ferrari ? Ja wij zijn wanhopig op zoek naar uw film Ambitus voor een festival in Cinema Nova in Brussel. Wat ?! U heeft deze film nooit meer teruggezien na zijn voltooiing in 1968 ?!" Dit gesprek met Luc Ferrari volstond voor een zelfopgelegde " mission impossible" : deze film terugvinden, beloofd ! Maar waar, en hoe ? Ook onze Amerikaanse vrienden zijn er naar op zoek, en raken het spoor bijsterŠ En wat is nou juist de titel : "Ambitus" ? "Cecil Taylor à Paris" ? "Cecil Taylor ou la découverte du free jazz" ? En dan, als bij toverslag, vinden we de filmŠ die zich simpelweg niet op z"n plaats bevond, net als zijn auteur overigens, Luc Ferrari : ont-spoord componist die zekerheden op de helling zet en muzikale verboden met humor, intimiteit en sensualiteit in de wind slaat, en dit tot grote ergernis van de serieuze muziekliefhebberŠ. Een film die niet op z"n plaats is, een auteur die niet op z"n plaats blijft, en Cecil Taylor, geniale pianist, poëet, schepper van oneindige geluidenstromen, meester-fysioloog van het ritme, danser, tovenaar en pompelmoesliefhebber. Deze film, geproduceerd door Pierre Schaeffer in de reeks "Les grandes répetitions", toont Cecil Taylor met zijn kwartet in een hotel dat uitgeeft op Place des Vosges in Parijs. De man van de fabuleuze ritmes spreekt er over zijn muzikale inzichten en het belang dat hij hecht aan improvisatieŠ Onverwachte ontmoetingen, Cecil Taylor en Luc, wij en Ambitus, Luc en onszelfŠ

In aanwezigheid van Luc Ferrari, die zijn film voor de gelegenheid herontdekt met ons, en die het zal hebben over het verband tussen zijn muziek en Free Jazz.

+ BONUS !!
 » 11.04 » Sound
 » 24.04 » Karel Appel, componist

11.04 > 18:00 + 24.04 > 18:00
Sound Roland Kirk + John Cage

Zowel Roland Kirk als John Cage exploreren de schijnbaar onuitputtelijke mogelijkheden van muziek. Deze voor de rest zeer verschillende iconoclasten ontmoeten elkaar weliswaar niet in de film : de enigmatische reflecties van Cage over geluid en Kirks intense experimenten met blazers wisselen elkaar af. Kirk bespeelt terzelfdertijd drie saxofoons, vervolgens ook fluit, integreert field recordings van vogelzang om tenslotte fluitjes uit te delen aan het publiek met de boodschap hem te begeleiden "in the key of W, if you please." Cage bereidt op zijn beurt een muzikaal fietsstuk voor met Davis Tudor en Merce Cunningham in het Seville Theater te Londen. Cage treft Kirks muziek in een echokamer en besluit zijn zoektocht naar het geluid van de stilte in één van zijn favoriete lokaties : een kamer zonder echo waar het tumult van het aktieve zenuwstelsel opborrelt.

>> 11/04 (18:00) met "Ambitus"
>> 17/04 (20:00) + bonus "Karel Appel, Componist" & "The Ornette Coleman Trio"

11.04 > 18:00 + 17.04 > 20:00
Karel Appel, componist lange versie

"Als ik werk, moet ik ook lawaai hebben, jazz, geschreeuw" (Karel Appel). 1961, de CoBrA schilder componeert filmmuziek voor de documentaire die Jan Vrijman over hem maakt in het kasteel Groeneveld in Baarn. Een andere cineast, de fotograaf Ed van der Elsken, portretteert Appel tijdens het ontstaan van de muziek. Appel bewerkt zijn elektrisch orgel, valt een drumstel aan, schreeuwt in de micro"s en declameert een visionair gedicht. Daarna takelt hij de potentiometers toe en kerft in de bandopnemer. Ook al is dit niet echt een voorbeeld van free jazz, we worden hier overtuigend geconfronteerd met een radicaal voorbeeld van woeste en eruptieve muziek die oprijst ergens temidden van het dadaïsme van de jaren twintig en de Boredoms van de jaren negentig. De muziek kwam in uiterst beperkte oplage uit op vinyl onder de naam "Musique Barbare".

17.04 > 20:00 + 24.04 > 18:00
Appunti per un orestiade africana

Ongetwijfeld de meest emblematische film en het hoogtepunt van onze programmatie. Dit "notaboekje voor een Afrikaans Orestes" is een verbazingwekkend cinematografisch werk uit 1969 ; zowel fictie, documentaire en experiment, filmessai als "work in progress". Een film over een filmproject : lokaties en personen worden opgespoord om als decor of acteurs te figureren in een adaptatie van de tragedie van Aischylus, het verhaal van Orestes, in het hedendaagse Afrika. Dit opzoekingswerk wordt becommentarieerd door Pasolini zelf, die ons vertelt waarom het pertinent is dit cruciaal stukje geschiedenis van onze kultuur in een weinig exotisch Afrika op weg naar politieke onafhankelijkheid te situeren. Daarbij worden binnenlandse kwesties niet vergeten, zoals blijkt uit de doumentairebeelden van de slachtingen in Biafra.
Over Pasolini zegt landgenoot en schrijver Moravia het volgende : "hij voelt Zwart-Afrika aan met dezelfde poëtische sympathie als toen hij het lompenproletariaat uit Rome benaderde". De vertelling wordt onderbroken door twee momenten die getuigen van een opmerkelijke narratieve vrijheid : een eerste keer door de tussenkomst in Rome van Afrikaanse studenten die deze filmnotities bekijken en op hun beurt becommentariëren. En vervolgens door een puur muzikale scène met de grote Argentijnse free-jazz saxofonist, Gato Barbieri. Een groot moment, waarop "film vrij spel geeft aan muziek, want zelden zal film voor iets sterker dan zichzelf moeten bezwijken" (Jean-Louis Comolli).

+ BONUS !!!
 » 11/04 » Monangambee
 » 24/04 » AFRIQUE 50

11.04 > 20:00 + 24.04 > 22:00
Monangambee

Op een moment dat de oorlog in Vietnam alle aandacht opeiste, bracht deze "krijgslustige dame" (zo noemde Jean Genet haar), gewapend met haar camera, verslag uit van de Afrikaanse dekolonisatie-oorlogen in o.a. Guinea, Angola, Portugees-Guinea, de Kaapverdische Eilanden... Zo ook in deze kortfilm waarin de cineaste -een geboren vertelster met roots in het theater- verhaalt hoe een sympathisant van het Angolese verzet door het Portugese leger wordt gefolterd. Rond die tijd trad ook het Art Ensemble of Chicago op in Parijs. Na afloop van het concert doet Sarah Maldoror de leden van de groep het voorstel om haar pas gemonteerde film van muziek te voorzien. Men bekijkt de film Œs anderendaags ; het Art Ensemble is meteen enthousiast en neemt prompt z"n eerste soundtrack op : gratis, als blijk van solidariteit...!

In aanwezigheid van Sarah Maldoror.

(bonus van Appunti per un orestiade africana)

11.04 > 20:00
Het witte kasteel

Zoals steeds passeert er niets ongemerkt voorbij het scherpzinnige oog van Johan van der Keuken, en ook zijn (free) jazzoren vangen veel geluiden op ! Naast zijn samenwerking-vriendschappen met Breuker, Shepp, Tchicai, en zijn soundtracks, is zijn volledige filmoeuvre doordrongen van de jazz-muziek. Improvisatie is onlosmakelijk verbonden aan zijn manier van schrijven, het destabiliseren van de kijker, het ritme en neventhema"s. Ook in Het Witte Kasteel heeft van der Keuken gebroken met de geaccepteerde verhalende en beschrijvende vormen van het filmen. De onderling heel verschillende werelden van een Spaans eiland bedreigd door de toeristenindustrie, een sociaal centrum in een ghetto van Columbus (Ohio), en een door de arbeiders bezette fabriek in Nederland worden op een onthullende, poëtische en schokkende manier voortdurend in elkaar geweven. De film is een gedurfd experiment, waarin beeld en geluid op een geheel nieuwe manier tot een grote compositie worden samengevoegd rond het Witte Kasteel !

+ BONUS !!
 » Lettre à mon ami Pol Cède

11.04 > 22:00
Lettre à mon ami Pol Cèbe

"De meest duizelingwekkende geluidsband uit de hele filmgeschiedenis" schrijft Jean-Louis -Free Jazz/Black Power- Comolli. Een cinematografische ufo verkent de autosnelwegen ! Geheel gefilmd in een auto op de nachtelijke reisweg van Besançon naar Rijsel, een enig moment in de improvisatiefilm : vuurwerk, politiek-poëtische ingevingen door een uniek collectief dat arbeiders en vakkenners van de filmindustrie verenigt.

 » bonus van "Het witte kasteel" (11/04) & "Lucebert, tijd en afscheid" (16/04)

11.04 > 22:00 + 16.04 > 20:00
Big Ben Ben Wesbter

"Big Ben" is een film over één van de drie klassieken van de tenorsaxofoon. Ben Webster, één van de grootste meesters in het lyrische spel, bestrijkt het hele spectrum van de jazz : blues, ballads en het wilde scheuren. Zijn bewondering voor deze muziek en het spel van Ben Webster bracht Johan van der Keuken ertoe een film over de jazzmuzikant te maken. Eenmaal neergestreken in de Amsterdamse grachtenbuurt gaat de legende van Ben Webster een raar leven leiden. Gestoorde beelden en afgeknotte mededelingen laten zien wat Ben niet is. BIG BEN is een film zonder begin of slot. Het is een doorgaande beweging van vaak onroerende scènes, die zelden in zijn geheel getoond worden. Tezamen trachten zij een beeld te vormen van de ruimte binnenin het grote hart en de grote muziek van Ben.

15.04 > 20:00
Mingus

Contrabas en tegengewicht. Al houdt hij er zelf niet van zo genoemd te worden, Mingus is ontegensprekelijk één van dè persoonlijkheden in de jazzwereld. Voor hem is muziek allesbehalve alledaags : ze is broos en krachtig tegelijk. Dit portret is perfect op maat van de musicus gesneden. Tussen de muziekfragmenten in een micro-club en enkele "home made" scènes in zijn rommelige huishouden, laat Mingus zich gelden. Met de pijp in de mond en bitter vertelt hij ons over zijn ervaringen, met name de ontruiming uit zijn woning. De aanwezigheid van zijn levensgezellin en zijn dochter vervolmaken de schets van een universeel fragment.

15.04 > 20:00
Lucebert, tijd en afscheid

Johan van der Keuken werd sterk beïnvloed door het werk van Lucebert, misschien wel de belangrijkste Nederlandse dichter en schrijver uit de avant-gardistische Cobrabeweging. De eerste van drie aan Lucebert opgedragen films betekende eveneens het begin van een samenwerking met de libertaire saxofonist en orkestleider Willem Breuker. « Ik maakte kennis met Breuker ter gelegenheid van een vernissage van drummer/graficus Han Bennink, die optrad met trompettist Ted Curson. Ik stelde voor om de soundtrack van mijn Lucebertfilm te verzorgen en sindsdien hebben we samengewerkt tot 1994 » (van der Keuken). Dus een film over Lucebert in drie momenten : 1962, 1966 (voortgedreven door een montage ultra free) en 1994 (of hoe een ode wordt gebracht aan de overleden dichter door in de richting van een bed te snellenŠ).

+BONUS !!
 » Lettre à mon ami Pol Cède

16.04 > 20:00
Noi insistiamo suite per la liberta subito

Fotomontage die de geschiedenis van de Afro-amerikaanse bevrijdings-strijd beschrijft, rond de opname van het beroemde "We Insist ! Freedom Now Suite" die Max Roach componeerde op basis van gedichten van Oscar Brown Jr., vertolkt door Abbey Lincoln en begeleid door de saxofoon van Coleman Hawkins.

16.04 > 22:00 + 25.04 > 22:00
New York Eye and Ear Control

In het basket noemen ze dit een "Dream Team". Snow (realiseerde o.a. "Wavelength" en "Le région centrale") verenigde voor de muziek van zijn tweede film een hele schare muzikanten : Albert Ayler, Don Cherry, Jon Tchicai, Roswell Rudd, Gary Peacock en Sunny Murray. De plaat met de filmmuziek, die uitkwam via het free jazz en free folk cultlabel ESP, was lange tijd beter bekend dan de film zelf. De cineast ­ en pianist ­ Michael Snow balanceert tussen de bulderende geluiden en het rustige verloop van de beelden. De "Walking woman", het silhouet van een vrouw op ware grote die rondslentert in New York, nu eens zwart, dan weer wit, was de sleutelfiguur in het werk van de artiest destijds, en was de titel van een stuk van Paul Bley. Als graffiti en tag artiest avant la lettre hanteert Snow de herhaling als onderdeel van stadssemiotiek en buigt zich over het verband tussen het individu en het collectieve, tussen eigenheid en anonimiteit.

16.04 > 22:00 + 25.04 > 22:00
Drei Brötzmannfilme

"Drie beeldcomposities in korte notenwaarden", zo zou je deze "muzikale" kortfilms van beeldend kunstenaar Manfred Montwé kunnen omschrijven. Paradoxaal genoeg misschien, want op twee van de drie films is geen geluid aangebracht ! De bruisende energiestroom wordt hier namelijk niet via de gehoorgang gekanaliseerd, maar overspoelt ons netvlies in wervelende vormen. De derde kortfilm uit 1964 geeft een beknopt verslag van een Fluxus-happening in Amsterdam.

16.04 > 22:00 + 22.04 > 22:00
The Ornette Coleman Trio

Onmogelijk om het over Free Jazz te hebben zonder één van zijn voornaamste oprichters te vermelden. In 1966 was Ornette Coleman in Parijs voor de opname van de geluidsband van een stuk van het Living Theater genaamd "Who"s Crazy ?". Dick Fontaine verfilmde de drie opnamedagen die Ornette Coleman, Charles Moffett (percussie) en David Izenzon (bas) samenbracht. "Eén van de beste verfilmde jazz performances die ik ooit zag" (Martin Williams, Jazz Times).

In aanwezigheid van Dick Fontaine.

+ BONUS !!!
 » Sound
 » Karel Appel, componist

17.04 > 20:00
Public Housing

Deze documentaire gaat naar het hart van een buitenwijk in het zuiden van Chigaco en zoemt in op de bewoners van de sociale woonwijk genaamd naar Ida B. Wells, een beroemde militante voor rassenintegratie en ­ gelijkheid. Chigaco, waar de free-jazz floreerde, is ook de geboorteplaats van Sun Ra en van het A.A.C.M. (kunstenaarsgroep van Chigaco). Van de ene generatie op de andere (tijdens het regime van cow-boy Reagan) verslechterd de situatie van de afro-amerikanen, maar echo"s van de free-jazz duiken opnieuw op, ditmaal in de muzikale smeltkroes van de techno-house. Wiseman gebruikt de kracht van elk woord en elk gebaar. Hij houdt zich ver van dramatische taferelen, maar de miserie is aanwezig in de suggestie ervan, bijvoorbeeld door het tonen van de opgelaten politiemannen die een grijsaard uit zijn huis zetten wegens nbewoonbaarheid. Wiseman toont de verscheidene vormen van verzet en engagement die antwoord bieden op berusting en onmacht (de volharding van de voorzitster van het bewonerscomité bij de zoektocht naar een logement voor een toekomstige tienermoeder). De laatste sequentie toont de subtiliteit van de documentaire : de werkelijkheid is zwart noch wit. De wreedheid van het bestaan is mede te wijten aan de zucht naar erkenning van de ene door de andere mens.

18.04 > 20:00
Afrique 50

Deze semi-clandestiene documentaire werd in 1949 gedraaid en van het scherm verbannen omwille van het niet respecteren van de eisen van zijn geldschieter (een film over het landelijke Afrikaanse leven). "Afrique 50" heeft nooit een exploitatievergunning verkregen, erger zelfs, het heeft de auteur een jaar gevangenis gekost. De film wordt beschouwd als de eerste antikoloniale film. Het Franse koloniale systeem wordt op virulente wijze aangeklaagd door de repressie van de Afrikaanse bevrijdingsbeweging aan de kaak te stellen.

(bonus van Appunti per un orestiade africana)

24.04 > 22:00
Atelier Graphoui

Atelier Graphoui neemt een bijzondere plaats in binnen de programmatie rond Free Jazz. Het werk van Aline Moens (die nooit haar passie voor de free jazz heeft uitgesproken) in het kader van de Graphoui is een buitengewone mengeling van improvisatie-schriftuur en politieke meningsuiting omtrent de wereld (met thematieken van kolonisme, uitbuiting, integratie) die vonken geeft. De weloverwogen opstelling van de installaties roept brede ervaringen op, en spoort aan tot een voortdurende ontvankelijkheid voor de onverwachte wendingen van het leven ; in elk moment zit een potentieel aan verandering ! Deze eerlijke spontaniteit zal ook de zogenaamd "minderbedeelde" kinderen niet ontgaan, die zich niet zullen laten opsluiten binnen het determinisme die men hen voorschotelt. Met een ongeziene inventiviteit en energie levert Aline ons poetisch oncorrecte cinema. We zeiden reeds dat met Albert Ayler de jazz terug in de kindertijd duikt. Dit keer is het de cinema die er terugkeert !
In aanwezigheid van Aline Moens + Première van "Coups d"Univers", een gezamelijke creatie met jazz-musici + compilatie van kortfilms.

25.04 > 18:00
Archie Shepp chez les Touaregs

Kers op de taart ! Een filmpje dat ons overal achtervolgdeŠIn 1969, op het Panafrikaanse Festival van Algiers, zijn de Afro-amerikaanse "kleinzonen" te gast, bezeten van "fire music". Deze reis werd door alle muzikanten beleefd als een mythische terugkeer naar Moeder Afrika ! WE HAVE CAME BACK ! JAZZ, JAZZ IS AFRICAN MUSIC"ŠWe weten niet veel over deze filmŠmaar dankzij een zeer mooie hoes van de plaat Byg-Actuel : "Archie Shepp live at Panafrican Festival" die een saxspelende Shepp toont voor de moskee Ketchoua, in het fijne gezelschap van Touaregmuzikanten, slaan we alvast aan het dromen

25.04 > 20:00
https://www.nova-cinema.org/spip.php?page=print&id_rubrique=542&lang=fr